Kruidenbitter en Kräuterlikör: de kruidenlikeuren van Noord-Europa

Minder dan de twee namen doen vermoeden. Beide zijn kruidenlikeuren, gemaakt door botanische ingrediënten in alcohol te laten trekken en het resultaat te zoeten, en Jägermeister wordt vaak tot de amari gerekend. Het verschil zit meer in geografie en gewoonte dan in het recept: de Italiaanse flessen worden meestal na de maaltijd in kleine slokjes gedronken, terwijl de Duitse en Nederlandse vaker ijskoud in een klein glaasje worden geschonken of als eenpersoonsflesje worden leeggedronken.

Nee. Cocktailbitters zijn smaakmakers waarvan steeds maar een paar scheutjes worden gebruikt, en niemand drinkt een glas Angostura. Een kruidenbitter is een likeur, bedoeld om te drinken. Underberg komt het dichtst bij de grens: de drank wordt in een eenpersoonsflesje verkocht en op 44% alcohol gebotteld, maar ook dat flesje wordt zelf leeggedronken en niet scheutje voor scheutje aan een ander drankje toegevoegd.

Vier flessen bepalen grotendeels het beeld. Jägermeister, in 1934 ontwikkeld met 56 botanische ingrediënten en op 35% alcohol gebotteld, is buiten Duitsland het meest verspreid. Underberg wordt sinds 1846 gemaakt en wordt verkocht in het eigen eenpersoonsflesje. Bij Kuemmerling, eveneens in een eenpersoonsflesje, voert anijs de boventoon; Hugo Kuemmerling legde het recept in 1938 vast. Killepitsch is een Düsseldorfse likeur uit de jaren 1950, donker en warm gekruid, op 42% alcohol.

Kruidenbitter is de Nederlandse naam voor de categorie, en Berenburg is de Friese variant ervan: graanalcohol waarin kruiden als jeneverbes en laurier hebben getrokken, op ongeveer 30% alcohol. De stijl dankt zijn naam aan Hendrik Beerenburg, een Amsterdamse specerijenhandelaar. Sonnema maakt Berenburg sinds 1860 in Dokkum, en ook Weduwe Joustra bottelt er een. Op het eiland Texel wordt Juttertje gemaakt met veertien kruiden en specerijen; de naam zou verwijzen naar de strandjutters, die het dronken om zich op te warmen.

Unicum is Hongaars: de familie Zwack maakt het sinds 1790 van meer dan veertig kruiden en specerijen en laat het op eikenhout rijpen. Het heeft 40% alcohol, komt bijna zwart uit de fles en is bitterder dan de Duitse flessen. Daarmee hoort het wel bij dezelfde familie, maar als Centraal-Europese neef en niet als noordelijke.

Dat hangt van de fles af. Jägermeister, Killepitsch en Berenburg worden ijskoud gedronken: de eigen tapmachines van Jägermeister houden de likeur op min achttien graden, Killepitsch komt rechtstreeks uit de vriezer en Friesland drinkt zijn Berenburg koud. Underberg is de uitzondering: die wordt op kamertemperatuur en in één keer uit het eigen eenpersoonsflesje gedronken. Ze lenen zich ook voor longdrinks. Voor deze familie staan op de site Jäger Mule, Icy Killepitsch, Kuemmerling Lemonade, Sonnema Sour, Texel Warmer, Berenburg met Sinas en Zwack and Soda, en daarnaast Underberg puur.